Project updates:



Page 1
Standaard

De kunst van het loslaten

Met het werk van de Duitse kunstenaar Olaf Holzapfel sluit Incubate haar tweejarige kunstprogramma Do It With Others af. Holzapfels ‘Heubilder’ zijn de uitkomsten van boeiende performances die de zin en onzin van lokale rituelen en tradities bevragen in een wereld die steeds kleiner wordt.
Tijdens een workshop weekend in oktober maakte Max Majorana met 12 mensen een reusachtig touw, al begreep niemand écht waarom; precies daarom is het werk van de Duitser een vorm van contemplatieve community art in de beste zin van het woord. ‘Hoezo bemoeit Unesco zich hier eigenlijk niet mee?’



Het is een frisse vrijdagnamiddag in oktober, er hangt al een grijze mist over Tilburg. Wanneer ik rond half vier het pand van NS16 heb doorkruist en de treden naar de studio van dansgezelschap T.r.a.s.h. beklim dringt zich meteen de geur van het verse hooi op dat her en der over de trap ligt verspreid. Even begin ik te twijfelen of ik niet te laat ben, maar gelukkig word ik in het aanpalende kantoor opgevangen door stage manager Arthur. Die is juist bezig Olga, Dawid en Rafal hun vergoeding uit te keren voor de drie dagen dat ze hier verblijven om het project van Olaf Holzapfel te realiseren. De Duitse kunstenaar zelf, zo verneem ik, zal enkel bij de afsluitende performance in december present zijn.

Terwijl in het volgende half uur de andere deelnemers druppelsgewijs arriveren, praat ik alvast wat met Olga Miczynska – de enige van de drie assistenten die het Engels machtig is en daarom vooral als tolk zal fungeren. Waar we ons zodadelijk op toeleggen, legt Olga me uit, is een oud katholiek gebruik uit het Poolse dorpje Kamionna, dat in de 13e eeuw werd gesticht. Dawid en Rafal, de twee stoere kerels in joggingbroek die na een sigaret weer naast haar zijn gaan zitten, zijn twee van de 500 inwoners. Olga blijkt antropologisch onderzoek te hebben gedaan naar het ambacht van het touwvlechten, dat door een steeds kleiner deel van de plaatselijke bevolking wordt beoefend. Glimlachend laat ze me op haar tablet een foto zien van een onherkenbare Dawid, gehuld in iets wat lijkt op een enorm berenpak. ‘Dit was vorig jaar tijdens dożynki. Het kostuum weegt zo’n 40 kilo en het kost een paar uur om aan te trekken. Dawid is er drie dagen mee langs de deuren gegaan om samen met de boeren God te bedanken voor de goede oogst.’ Ik knik, een beetje onnozel, alsof ik per ongeluk een intieme familiefoto te zien krijg die niet voor mij is bestemd.

holzapfel_vrijdag_williamvandervoort-17

holzapfel_zondag_williamvandervoort-24

Hoe anders voel ik me vier uur later, wanneer de niezende Arthur de trap nog maar eens schoon veegt en ik geestdriftig terug naar het station loop. De al even rommelige workshop heeft nogal indruk op me gemaakt. Was het wel een workshop? Wat hebben wij deelnemers in vier uur tijd nu effectief geleerd of geproduceerd? Tegen achten lagen er vier touwen met een totale lengte van 37 meter opgevouwen in de hoek, in niets lijkend op de religieuze kostuums en robuuste manden die Olga ons tijdens haar korte praatje vooraf had gepresenteerd. Dat tastbare resultaat vind ik eerlijk gezegd dan ook weinig overtuigend in esthetische zin, zeker gezien de hoeveelheid fysieke arbeid die er nog bij komt kijken. Ik heb niet de indruk dat de anderen er wezenlijk anders over denken.

Deze vrijdag zijn we met een tamelijk kosmopolitisch, cultureel gemêleerd kunstpubliek in NS16. Iemand heeft bossanova opgezet. Gedurende het draaien sta ik eerst tussen een moestuinder en een mediastudent, later tussen een advocaat en een koorddanser. De voertaal is Engels, wat niet zelden leidt tot de nodige verwarring. Best amusant, tikje gezapig, maar de vrolijk Babylonische stemming slaat na een uurtje om in lichte irritatie. Tijdens het tweede touw geeft Rafal via Olga ineens te verstaan dat de kopman sneller moet draaien dan de rest, omdat het touw anders niet compact wordt. Degene die het hooi aangeeft moet eveneens extra goed opletten; te veel of te weinig stengels kunnen het touw halverwege het proces doen breken. Het is flink aanpoten, en dan moet iedereen er ook nog rekening mee houden niet te hard te drukken, omdat de spanning dan verloren gaat. Af en toe werpen het meisje met het Benighted t-shirt en ik elkaar zwijgzaam een blik toe; OK, hoe lang nog? Eén van de buitenlandse kunststudenten vraagt of ze tussendoor misschien even naar de WC kan. Er wordt schamper gelachen.

Daar is het Olaf Holzapfel, schitterend in afwezigheid, vermoedelijk om te doen geweest. Olga stelde al dat Holzapfel, die reeds exposeerde in Museum Voorlinden, S.M.A.K. en het Mondriaanhuis, vooral is gefascineerd door het fysieke, menselijke contact met natuurlijke producten. Of, zoals Martin Germann schrijft in de catalogus In a Rockscape. Works by Olaf Holzapfel 2006 – 2012: ‘to carry over regional craft into the context of contemporary art’. Mij zal het artisanale en zintuiglijke aspect van dit project eerlijk gezegd worst wezen. Wat vooral tot de verbeelding spreekt is de banaliteit die zich binnen vier uur geleidelijk ontvouwt. Het besef dat een uitstervende, zeer particuliere traditie tot kunst wordt verheven, maar niemand werkelijk nog pleziert. Postmodernisme back on track. Tegen acht uur ’s avonds vraag ik, opnieuw via Olga, aan Dawid en Rafal of ze tijdens dit werk normaal gesproken ook liedjes zingen. ‘Nee, maar we drinken er wel veel bier bij’, luidt het antwoord.

holzapfel_zondag_williamvandervoort-7

Vooroordelen bevestigd. Je kunt deze handenarbeid een vreemde choreografie of ontregelende happening noemen, maar sommige dingen zijn gewoon wat ze lijken. Door lokale nijverheid met geringe context rechtstreeks in de kunstwereld te introduceren als trivialiteit en platitude, schudt Holzapfel de lakens op inzake ideeën over ambacht, folklore en immaterieel erfgoed. Godzijdank zal niets eeuwig hetzelfde blijven, fluisteren zijn hooisculpturen. Een besef waar we ons voordeel mee kunnen doen.

Max Majorana is medewerker van Incubate. In november vindt nog een workshop weekend plaats; de uiteindelijk performance vindt plaats op zaterdag 10 december. Meer foto’s van deze workshop zijn te zien op Facebook.