Interview Yona Friedman door Max Majorana

Voor Do It With Others spreekt Max Majorana met de betrokken kunstenaars over hun werk en – waar hij de kans ziet – over hun privéleven. Eind augustus interviewde hij Yona Friedman per e-mail.

 

Yona Friedman - Blueprint

Yona Friedman in zijn huis in Parijs.

 

We hebben gehoord dat u onlangs uw heup heeft gebroken. Hoe gaat het nu met u? Heeft u nog van een kleine zomervakantie kunnen genieten?
Goh, dat je dat weet! Tegenwoordig ligt ook werkelijk alles op straat. Nouja, het gaat nu al wel beter, al is reizen voor mij een lastig te nemen horde. Ik ben dan ook thuis in Parijs gebleven. 

Hoe verlopen de voorbereidingen voor het retrospectief over u, dat later dit jaar in Beiroet zal worden geopend?
Hoewel ik ze spijtig genoeg zelf niet kan gadeslaan, verloopt het naar ik vernomen heb vrij aardig. Wat ik het belangrijkst vind, is dat er ook een nieuw project mee gemoeid is. Ik zit niet graag stil, moet je weten. Studenten aldaar proberen momenteel met behulp van mijn aanwijzingen een plan te smeden ter huisvesting van politieke vluchtelingen – geïnspireerd op technieken uit sloppenwijken in andere regio’s. Dat loopt goed. De geschatte kosten van woonruimte liggen nu op 120 euro per vier vierkante meter.

Do It With Others lijkt een motto dat net zo zeer van toepassing is op uw arbeidsethos als op de overtuiging van Incubate dat samenwerking cruciaal is. Uw installatie Iconostase 180 werd feitelijk opgebouwd door Nico Dockx en Jean-Baptiste Decavele. Hoe heeft u hen ontmoet?
Jean-Baptiste en ik werken nu al zo’n 10 jaar samen. Zoals ik daarstraks al aangaf is reizen voor mij wat lastig, en alleen al om die reden is zijn hulp van wezenlijk belang voor mij. Ook Nico ken ik al geruime tijd; we zijn elkaar blijven volgen vanaf het moment dat hij me hielp om een van mijn cartoons te publiceren. Samenwerken is een groot goed, maar werken vóór anderen is minstens zo waardevol.

U was 17 toen filosoof en Nobelprijswinnaar Henri Bergson stierf in Parijs. 16 jaar later vestigde u zichzelf in de Franse hoofdstad. In welke mate bent u geìnspireerd door Bergson’s ideeën van durée en recreation?
Wel, vooral dat eerste begrip heb ik altijd van onschatbaar belang gevonden. Met name voor de fysica, overigens.

Het is een lastig te omzeilen onderwerp. Met uw respectabele leeftijd van 93 jaar bent u de oudste deelnemer aan Do It With Others sinds we met de serie zijn begonnen. In welke zomer, als we zo vrij mogen zijn, was u tot dusver het gelukkigst, en waarom?
Geen commentaar. Nou ja, het was in elk geval vóór het overlijden van mijn lieve, trouwe hond Balkis in 2007. Ik mis haar nog dagelijks.

Soit, dat is uw goed recht. Ik zou u dan graag wat hedendaagse praktijken voorleggen die beantwoorden aan belangrijke thema’s in uw werk, zoals de tegenstellingen tussen utopie en haalbaarheid, en elitaire besluitvorming versus publieksparticipatie.
Ga je gang.

Zoals u mogelijk weet, kampt Nederland (Tilburg incluis) momenteel met een behoorlijk aantal aan leegstaande panden. De traditionele stadskernen, tot voor kort toebehorend aan kantoren en grote winkelketens, raken in onbruik sinds de financiële crisis. Kennelijk is het lastig voor gemeentelijke overheden deze ruimtes weer in nuttige omgevingen te veranderen. Tegelijkertijd wordt creativiteit in de plaatselijke gemeenschappen ontmoedigd door het in 2010 ingevoerde kraakverbod. Ziet u een weg die uit deze impasse leidt?
Lastig. De situatie is feitelijk niet bepaald nieuw te noemen. Leegstand is van alle tijden. Ik heb in de jaren ’80 al eens het idee van geassisteerd kraken geopperd; daarbij zouden de kraakbeweging en plaatselijke bestuurders elkaars hulp gebruiken om de gebouwen in kwestie te transformeren. De huidige anti-kraakorganisaties komen daar nu in praktische zin nog het dichtst bij in de buurt. De samenwerking – je raadt het al – vond uiteindelijk geen doorgang. Dat is jammer, maar als kunstenaar probeer ik me daar vervolgens van te distantiëren. Ik ben meer geïnteresseerd in beleidsvoorstellen als zodanig, dan in het bedrijven van politiek.

In het verleden heeft u zich kritisch uitgelaten over de zogenaamde media maffia, die naar uw idee voortvloeien uit het menselijke onvermogen tot massacommunicatie. Ziet u social media als Facebook, Instagram en Twitter, kanalen waar u zelf ook op actief bent, als een deel van de oplossing, of onderstrepen zij simpelweg het probleem?
In dit geval is er juist weer enorm veel veranderd ten opzichte van de tijd dat ik over media schreef. Inderdaad lijken massamedia anno 2016 iets uit vervlogen tijden. Wat mij echter nog het meest verbaast aan de manier waarop wij nu en masse met elkaar communiceren, is de achteloosheid en onverschilligheid waarmee we dat doen. We zijn klaarblijkelijk helemaal niet meer verontrust over gekleurde informatie; bij ons volle bewustzijn leveren we onze privacy in en laten daar anderen geld mee verdienen. 

Aan de andere kant zal het u waarschijnlijk positief stemmen dat de architectuur en maatschappij sinds de publicatie van uw invloedrijke manifest in 1958 flink aan mobiliteit, flexibiliteit en openheid hebben gewonnen. Neem bijvoorbeeld een hedendaagse praktijk als urban farming, de populariteit van pop-up-shops, of de groeiende Tiny House Movement.
Het klopt inderdaad dat het toeëigenen van ruimte door de jaren heen in bepaalde opzichten makkelijker is geworden. Maar het zijn niet de voorbeelden die ik persoonlijk het meest tot de verbeelding vind spreken; dat blijven toch de sloppenwijken. Wereldwijd heb ik ze bezocht, en ze blijven me fascineren. In Brazilië, Korea, Indonesië, India, zelfs Europa… sloppenwijken blijven mijns inziens de ultieme voorbeelden van levende, persoonlijke, sociale architectuur. Architectuur moet niet uitsluitend de elite toebehoren.

De afgelopen zomer heeft uw werk Iconostase al meermaals gediend als huisvesting van sociaal-culturele activiteiten. Er vonden optredens plaats, er is een sushi-workshop gegeven en yoga beoefend. Binnenkort volgt silent disco.
Ik heb de foto’s gezien en kan niet anders zeggen dat ik er erg trots op ben.


Tijdens Incubate september zal Iconostase 180 van Yona Friedman verplaatst worden naar het Duvelhok, waar onder meer Sleeparchive, Mosca en Human Force Project optredens zullen geven. Iconostase 180 blijft hier nog staan tot eind oktober. Voor meer info zie hier.

 

Comments are closed.